Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và sự bùng nổ của mạng xã hội, giới trẻ – đặc biệt là thế hệ “Gen Z” – trở thành một trong những nhóm xã hội chịu nhiều tác động nhất từ các trào lưu tư tưởng và phong trào xã hội xuyên biên giới. Lợi thế về khả năng tiếp cận công nghệ, tính năng động và tinh thần phản biện của thanh niên vừa là nguồn lực quý giá cho sự phát triển quốc gia, vừa có thể bị các thế lực thù địch lợi dụng làm công cụ trong chiến lược “diễn biến hòa bình”, “cách mạng màu”. Diễn biến tại Indonesia, Nepal và Bangladesh thời gian qua là những ví dụ điển hình, cho thấy sự nguy hiểm của việc các mâu thuẫn xã hội nội tại bị kích động và “thổi bùng” thành biểu tình, bạo loạn, trong đó thanh niên luôn được đẩy ra tuyến đầu.

1. Chiến lược khai thác tâm lý của thanh niên

Thanh niên vốn có tinh thần đổi mới, khát vọng công bằng, dễ đồng cảm trước bất công xã hội và thường nhạy cảm với các vấn đề chính trị – xã hội. Đây là những đặc điểm tích cực, nhưng cũng là “điểm yếu” mà các thế lực phản động khai thác. Thông qua không gian mạng, chúng lan truyền thông tin giả, hình ảnh cắt ghép, video sử dụng công nghệ AI, dựng nên các “ngọn cờ đấu tranh” để lôi kéo thanh niên tham gia vào các phong trào biểu tình, bạo loạn.

Những luận điệu được sử dụng phổ biến là: gắn mọi bất cập xã hội với “bản chất độc tài” của chế độ; cổ vũ biểu tình như “con đường duy nhất để thay đổi”; gieo rắc tâm lý thất vọng, bất mãn về triển vọng phát triển. Đặc biệt, chúng nhắm trực diện vào giới trẻ bởi đây là nhóm tuổi dễ tin, dễ lan tỏa thông tin trên mạng xã hội và có khả năng tạo hiệu ứng xã hội nhanh chóng.

2. Bài học từ Indonesia, Nepal và Bangladesh

Indonesia

Tại Indonesia, chính sách tăng phụ cấp cho nghị sĩ trong bối cảnh giá cả leo thang đã làm bùng phát bất mãn xã hội, khi một sự cố cá nhân (cái chết của người giao hàng) trở thành “giọt nước tràn ly” kích động phong trào biểu tình.

Sinh viên, công nhân – phần lớn là giới trẻ – đã trở thành lực lượng chính trong các cuộc xuống đường, khiến biểu tình leo thang thành bạo loạn diện rộng.

Nepal

Tại Nepal, lệnh cấm 26 nền tảng mạng xã hội đầu tháng 9/2025, trong khi thất nghiệp và tham nhũng chưa được giải quyết, đã nhanh chóng biến thành ngòi nổ cho cuộc chính biến.

Thế hệ “Gen Z” – vốn gắn bó mật thiết với mạng xã hội – coi đây là sự xâm phạm quyền tự do, từ đó tập hợp lực lượng phản kháng mạnh mẽ. Hậu quả là hàng chục người chết, hàng nghìn người bị thương, chính phủ phải sụp đổ, để lại khoảng trống quyền lực kéo dài.

Bangladesh

Bangladesh là một trường hợp điển hình khác, khi mâu thuẫn xã hội lâu dài bùng phát thành bạo loạn vào giữa năm 2024. Khởi nguồn từ phong trào phản đối hệ thống quota công chức, sinh viên và thanh niên cho rằng chính sách dành tới 30% vị trí nhà nước cho con cháu các cựu chiến binh năm 1971 là bất công. Phong trào ban đầu mang tính ôn hòa nhưng nhanh chóng biến thành đụng độ dữ dội sau khi chính quyền triển khai lực lượng đặc nhiệm đàn áp, kèm theo việc phong tỏa internet và mạng xã hội.

Các cuộc xung đột khiến khoảng 1.400 người thiệt mạng, hàng nghìn người bị thương và bị bắt giữ. Sức ép từ phong trào buộc Thủ tướng Sheikh Hasina phải rút lui, chính phủ lâm thời được thành lập. Từ chỗ là một phong trào phản đối trong sinh viên, các tổ chức thanh niên như National Citizen Party (NCP) đã vươn lên trở thành lực lượng chính trị mới nổi, thậm chí tham gia bầu cử. Điều này cho thấy thanh niên không chỉ là đối tượng bị lợi dụng trong ngắn hạn, mà còn có thể bị đẩy vào vòng xoáy chính trị lâu dài, làm thay đổi cấu trúc quyền lực quốc gia.

Quan sát các sự kiện ở Indonesia, Nepal và Bangladesh cho thấy một kịch bản khá giống nhau. Khi những bất công trong xã hội kéo dài – như tình trạng thất nghiệp cao, khoảng cách giàu nghèo lớn, đặc quyền chính trị hay sự thiếu minh bạch trong điều hành – thì chỉ cần một chính sách gây tranh cãi hoặc một sự cố bất ngờ cũng đủ trở thành “mồi lửa” để đẩy thanh niên xuống đường. Trong những thời điểm đó, giới trẻ thường nổi lên như lực lượng nòng cốt bởi họ có sức năng động, khả năng tập hợp nhanh trên mạng xã hội và khát vọng mãnh liệt về công bằng cũng như thay đổi.

Thế lực thù địch hiểu rõ điều này và đã khéo léo lợi dụng. Chúng tìm những vấn đề có thật trong xã hội, phóng đại hoặc bóp méo chúng thành các biểu tượng bất công để kích thích sự phẫn nộ. Một sự cố nhỏ, ví dụ như cái chết của một người giao hàng ở Indonesia, hay chính sách quota công chức ở Bangladesh, nhanh chóng được biến thành “ngọn cờ đấu tranh” thông qua mạng xã hội. Các đoạn video, hình ảnh được cắt ghép, thậm chí làm giả bằng công nghệ AI, liên tục lan truyền, gieo vào tâm trí người trẻ cảm giác rằng họ buộc phải hành động để “bảo vệ công lý”.

Ban đầu, nhiều bạn trẻ chỉ bày tỏ thái độ bằng cách chia sẻ, bình luận, nhưng dần dần bị cuốn vào những hoạt động có tính tập thể hơn như tụ tập, tuần hành rồi đối đầu trực tiếp với lực lượng chức năng. Mỗi bước đi như vậy được thúc đẩy bởi cảm giác “ai cũng đang làm, mình không thể đứng ngoài”. Khi chính quyền phản ứng cứng rắn, thậm chí dùng biện pháp mạnh, các đối tượng xấu lại càng tận dụng hình ảnh này để khắc sâu tâm lý bị đàn áp, từ đó biến những người trẻ vốn chỉ bất mãn thành những “người đấu tranh” theo ý đồ của họ.

Điểm chung rút ra là: thanh niên vừa là lực lượng dễ bị kích động nhất, vừa là mục tiêu mà các thế lực thù địch tập trung khai thác. Nếu thiếu kênh thông tin minh bạch và cơ chế đối thoại kịp thời, người trẻ sẽ dễ rơi vào trạng thái bị dẫn dắt, tin theo thông điệp một chiều và vô tình trở thành công cụ trong các chiến dịch chống phá.

3. Nguy cơ chuyển hóa tư tưởng đối với thanh niên Việt Nam

Từ những diễn biến ở Nepal, Indonesia và Bangladesh, có thể thấy các thế lực thù địch đã nhanh chóng biến những sự kiện đó thành công cụ để xuyên tạc, bóp méo tình hình Việt Nam. Trên các trang mạng chống đối như Việt Tân, “Nhật ký yêu nước”… xuất hiện dày đặc các luận điệu gán ghép, cho rằng “mọi chế độ xã hội chủ nghĩa đều độc tài”, hay “Việt Nam sẽ sớm rơi vào bất ổn giống các nước vừa xảy ra biểu tình”. Đây là một thủ pháp quen thuộc: lấy một sự kiện ở nước ngoài làm cái cớ, rồi áp đặt, gán ghép lên bối cảnh Việt Nam để gieo rắc tâm lý nghi ngờ trong xã hội.

Để tạo sức thuyết phục, chúng thường sử dụng hình ảnh giả mạo, video cắt ghép hoặc dựng bằng công nghệ AI nhằm tạo ấn tượng rằng chính quyền chỉ biết đàn áp, không đối thoại. Khi những nội dung này lan truyền với tốc độ cao trên mạng xã hội, người xem – nhất là giới trẻ – rất dễ bị tác động bởi yếu tố trực quan, cảm xúc, thay vì lý trí phân tích. Đây chính là điểm mà các thế lực thù địch khai thác: kích thích cảm xúc phẫn nộ để làm suy yếu khả năng phân tích lý tính.

Nguy hiểm hơn, chúng không chỉ tạo dựng thông tin sai lệch từ hư không mà còn biết cách chọn lọc những vấn đề xã hội có thật như bất bình đẳng, ô nhiễm môi trường, hay các vụ việc tham nhũng. Những vấn đề này vốn là những “nút thắt” tồn tại trong bất kỳ xã hội nào, nhưng khi bị thổi phồng và đặt trong khung ngữ cảnh sai lệch, chúng lại trở thành “chứng cứ” để vẽ ra bức tranh toàn xã hội tối tăm, bế tắc. Đây là thủ đoạn “nửa thật – nửa giả”: có hạt nhân sự thật để tạo độ tin cậy, nhưng phần cốt lõi lại bị bóp méo, suy diễn để bôi đen chính thể.

Thanh niên, do đặc điểm tâm lý dễ nhạy cảm với sự bất công và có xu hướng tiếp nhận thông tin qua mạng xã hội, dễ bị rơi vào “cái bẫy thông tin” này. Khi chưa được trang bị đầy đủ bản lĩnh chính trị và kỹ năng thẩm định thông tin, họ có thể từ chỗ chỉ là người xem thụ động, nhanh chóng trở thành người chia sẻ, lan truyền rồi tham gia vào các hoạt động cực đoan. Chính ở đây, nguy cơ chuyển hóa từ bất mãn cá nhân thành hành vi tập thể trở nên hiện hữu.

Điểm cốt lõi cần nhận diện là: các thế lực thù địch không trực tiếp tạo ra bất mãn, mà lợi dụng và khuếch đại những bất mãn có sẵn, biến chúng thành mũi nhọn công kích chế độ. Đó là một quá trình tinh vi, từng bước, kết hợp giữa truyền thông giả, tâm lý xã hội và sự lan tỏa nhanh của công nghệ số. Nếu không có cơ chế thông tin minh bạch, đối thoại xã hội hiệu quả và sự cảnh giác của người dân, đặc biệt là thanh niên, thì nguy cơ bị dẫn dắt, thao túng sẽ rất lớn.

Để vô hiệu hóa âm mưu lợi dụng giới trẻ chống phá Nhà nước, cần triển khai một hệ thống giải pháp đồng bộ, vừa mang tính trước mắt, vừa có chiều sâu lâu dài. Trước hết, công tác giáo dục chính trị – tư tưởng cho thanh niên cần được đổi mới cả về nội dung và phương thức. Không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt những kiến thức khô cứng, mà phải khơi dậy niềm tin, lý tưởng và tinh thần trách nhiệm công dân, giúp người trẻ hiểu rõ bối cảnh phát triển, những thành tựu đã đạt được cũng như những nỗ lực cải cách, đổi mới không ngừng của đất nước. Khi được trang bị niềm tin và lý tưởng đúng đắn, thanh niên sẽ có sức đề kháng tự nhiên trước các luận điệu xuyên tạc.

Thứ hai, Nhà nước cần minh bạch và kịp thời trong cung cấp thông tin. Thực tế cho thấy, khi có sự kiện xã hội, nếu cơ quan chức năng chậm trễ trong phản hồi, khoảng trống thông tin sẽ bị thế lực xấu chiếm lĩnh bằng tin giả, suy diễn, cắt ghép. Vì vậy, thông tin chính thức cần nhanh chóng, rõ ràng, dễ hiểu, qua đó định hướng dư luận xã hội, ngăn chặn sự lan truyền của các nội dung độc hại.

Thứ ba, cần phát huy vai trò phản biện xã hội của thanh niên. Giới trẻ vốn có khát vọng cống hiến, mong muốn tiếng nói của mình được lắng nghe. Nếu được tạo điều kiện để bày tỏ quan điểm qua kênh chính thức, diễn đàn công khai, họ sẽ có môi trường lành mạnh để thể hiện chính kiến, thay vì tìm đến mạng xã hội như nơi “xả áp lực” thiếu kiểm soát. Đây cũng là cách để gắn kết thanh niên vào tiến trình hoạch định và giám sát chính sách.

Thứ tư, phải chú trọng xây dựng môi trường mạng trong sạch, an toàn. Điều này không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan quản lý mà còn cần sự tham gia chủ động của toàn xã hội, đặc biệt là người trẻ. Các công cụ kỹ thuật số bóc gỡ tin giả, các chiến dịch “nói không với tin giả” cần được phổ biến rộng rãi, kết hợp với giáo dục kỹ năng số, giúp thanh niên biết cách thẩm định và chọn lọc thông tin.

Cuối cùng, đề cao tinh thần thượng tôn pháp luật là yêu cầu then chốt. Mỗi công dân, nhất là thanh niên, cần nhận thức rằng hành vi tham gia biểu tình trái phép, chia sẻ hay kích động bạo lực trên mạng không chỉ vi phạm pháp luật mà còn gây hại cho chính cộng đồng của mình. Khi ý thức pháp luật trở thành chuẩn mực hành động, mọi âm mưu lợi dụng sẽ khó có cơ hội thành công.

Kết luận

Âm mưu lợi dụng thanh niên trong chiến lược chống phá Nhà nước là thủ đoạn nguy hiểm, bởi nó tác động trực tiếp vào tâm lý và hành vi của một lực lượng xã hội năng động nhất. Những bài học từ Indonesia, Nepal và Bangladesh cho thấy, nếu thiếu sự định hướng kịp thời, giới trẻ có thể trở thành mục tiêu dễ bị lôi kéo. Bảo vệ thanh niên trước sự lợi dụng không chỉ là nhiệm vụ của Nhà nước, mà còn là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Khi thanh niên được trang bị đầy đủ bản lĩnh chính trị, kiến thức pháp luật và tinh thần trách nhiệm công dân, mọi âm mưu kích động, gieo rắc bất ổn sẽ bị hóa giải, góp phần giữ vững ổn định chính trị và bảo vệ hạnh phúc của nhân dân.

Trình Quốc Hưng