- Bầu cử Quốc hội và Hội đồng nhân dân là hoạt động chính trị – pháp lý đặc biệt quan trọng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp là hoạt động chính trị – pháp lý đặc biệt quan trọng trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Đây không chỉ là thủ tục hình thành các cơ quan quyền lực nhà nước mà còn là cơ chế dân chủ trực tiếp để Nhân dân thực hiện quyền làm chủ trong đời sống chính trị – xã hội. Trong hệ thống chính trị nước ta, Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất; còn HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân tại mỗi địa phương. Việc tổ chức bầu cử có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính chính danh của bộ máy nhà nước, củng cố nền tảng dân chủ và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị. Thông qua bầu cử, Nhân dân lựa chọn những đại biểu tiêu biểu, có phẩm chất, năng lực và uy tín để tham gia quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và địa phương, góp phần hoàn thiện pháp luật, hoạch định chính sách phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và thực hiện hiệu quả các chính sách an sinh xã hội.
Từ góc độ chính trị, bầu cử Quốc hội và HĐND là dịp để khẳng định và phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa – nhà nước “của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân”. Ngay trong Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khẳng định: “Điều 6: Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân và thông qua các cơ quan khác của Nhà nước. Tại Điều 7 quy định: 1. Việc bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân được tiến hành theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín.; 2. Đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân bị cử tri hoặc Quốc hội, Hội đồng nhân dân bãi nhiệm khi không còn xứng đáng với sự tín nhiệm của Nhân dân.”[1] Như vậy, thông qua lá phiếu của mình, mỗi cử tri trực tiếp tham gia vào việc lựa chọn những người đại diện xứng đáng, đồng thời thể hiện trách nhiệm công dân đối với sự phát triển của đất nước. Các cuộc bầu cử ở Việt Nam luôn được tổ chức trên phạm vi toàn quốc, bảo đảm nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín, tạo điều kiện để mọi công dân đủ điều kiện đều có thể tham gia thực hiện quyền chính trị cơ bản của mình.
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 tiếp tục khẳng định ý nghĩa đặc biệt quan trọng của thiết chế bầu cử trong đời sống chính trị quốc gia – là sự kiện chính trị trọng đại của đất nước, gắn với quá trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với hệ thống chính trị và sự lãnh đạo của Đảng. Có thể khẳng định, bầu cử Quốc hội và HĐND là một cơ chế quan trọng bảo đảm cho quyền lực nhà nước thực sự thuộc về nhân dân, đồng thời là nền tảng để phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa và củng cố sự ổn định chính trị của đất nước.
- Vai trò lãnh đạo của Đảng được hiến định và thực tiễn lịch sử chứng minh vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam trong bầu cử
Trong hệ thống chính trị nước ta, vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Nhà nước và xã hội đã được xác lập vững chắc cả về phương diện lý luận, pháp lý và thực tiễn. Điều 4, Hiến pháp 2013 khẳng định vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam là “lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội ”. Như vậy, Đảng giữ vai trò hạt nhân lãnh đạo toàn bộ hệ thống chính trị, định hướng và bảo đảm cho mọi hoạt động của Nhà nước và xã hội vận hành theo mục tiêu.
Trong lĩnh vực bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp, vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam được thể hiện rõ nét, giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm các cuộc bầu cử diễn ra dân chủ, đúng pháp luật và thành công. Nguyên tắc “Đảng cử, dân bầu” được thực hiện thông qua sự kết hợp giữa công tác quy hoạch, giới thiệu nhân sự của Đảng với quyền lựa chọn của cử tri, qua đó bảo đảm sự thống nhất giữa ý Đảng và lòng dân trong việc lựa chọn những người có phẩm chất, năng lực, có đức, có tài vào các cơ quan quyền lực nhà nước.
Thực tiễn từ cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên ngày 06/1/1946 đến nay cho thấy, dưới sự lãnh đạo của Đảng, các cuộc bầu cử Quốc hội và HĐND các cấp luôn được tổ chức thành công, bảo đảm dân chủ và đúng quy định của pháp luật. Qua 15 nhiệm kỳ Quốc hội cùng nhiều nhiệm kỳ HĐND, các cơ quan dân cử ngày càng khẳng định vai trò đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân. Đồng thời, các cấp ủy đảng cũng lãnh đạo chặt chẽ công tác tuyên truyền, vận động và phối hợp tổ chức bầu cử thông qua các cơ quan trong hệ thống chính trị như Quốc hội, Chính phủ, MTTQ và chính quyền các cấp.
Nhờ sự lãnh đạo thống nhất đó, các cuộc bầu cử ở Việt Nam luôn diễn ra trong không khí dân chủ, trật tự, an toàn và đúng pháp luật. Từ thực tiễn lịch sử và cơ sở pháp lý đã được xác lập, có thể khẳng định sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam là yếu tố nền tảng bảo đảm cho bầu cử trở thành cơ chế quan trọng để phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, đồng thời góp phần củng cố Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và giữ vững ổn định chính trị – xã hội của đất nước.
- Sự lãnh đạo của Đảng bảo đảm cho bầu cử ở Việt Nam vừa phát huy dân chủ, vừa giữ vững ổn định chính trị
Từ việc khẳng định bầu cử đại biểu Quốc hội và đại HĐND là hoạt động chính trị – pháp lý đặc biệt quan trọng của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, có thể thấy sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm các cuộc bầu cử vừa phát huy dân chủ, vừa giữ vững ổn định chính trị – xã hội. Đây là đặc điểm nổi bật của chế độ chính trị nước ta, thể hiện sự gắn kết giữa quyền làm chủ của Nhân dân với sự lãnh đạo thống nhất của Đảng.
Trên thực tế, các cuộc bầu cử ở Việt Nam được tổ chức theo nguyên tắc phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín, tạo điều kiện để mọi công dân đủ điều kiện thực hiện quyền chính trị của mình. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, quá trình bầu cử được định hướng nhằm bảo đảm lợi ích chung của Nhân dân và sự phát triển của đất nước, đồng thời diễn ra trong khuôn khổ pháp luật, minh bạch và ổn định. Bên cạnh đó, Đảng định hướng công tác nhân sự ứng cử, đồng thời phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội trong quá trình hiệp thương, giới thiệu và giám sát ứng cử viên. Cơ chế này góp phần lựa chọn những đại biểu tiêu biểu về phẩm chất, năng lực và uy tín, có khả năng đại diện cho ý chí, nguyện vọng của cử tri.
Thực tiễn nhiều nhiệm kỳ cho thấy các cuộc bầu cử Quốc hội và HĐND luôn diễn ra trong không khí dân chủ, trách nhiệm, với tỷ lệ cử tri tham gia rất cao. Điều đó phản ánh niềm tin của Nhân dân đối với hệ thống chính trị, đồng thời khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng là nhân tố quan trọng bảo đảm dân chủ được thực hiện thực chất, ổn định và hiệu quả.
[1] Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam được Quốc hội khóa XIII, Kỳ họp thứ 6 thông qua ngày 28 tháng 11 năm 2013, có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2014, được sửa đổi, bổ sung bởi: Nghị quyết số 203/2025/QH15 ngày 16 tháng 6 năm 2025 của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có hiệu lực thi hành từ ngày 16 tháng 6 năm 2025.
